Lokale Heffingen

Naast de algemene uitkering uit het Gemeentefonds en de specifieke uitkeringen van het Rijk zijn de lokale heffingen een belangrijk onderdeel van de gemeentelijke inkomsten. Deze inkomsten kennen zowel een ongebonden karakter (algemeen dekkingsmiddel) als een gebonden karakter (specifieke heffingen).
Deze paragraaf behandelt de belangrijkste uitgangspunten ten aanzien van de verschillende gemeentelijke heffingen (tarievenbeleid), geeft daarnaast een overzicht op hoofdlijnen evenals een aanduiding van de lokale belastingdruk en tenslotte een korte beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. In deze paragraaf worden uitgangspunten en in sommige gevallen tarieven voor het jaar 2026 genoemd. De definitieve tarieven en belastinggevolgen worden bij de belastingverordeningen 2026 vastgesteld en kunnen afwijken van deze begroting.

Gemeenten hebben een gesloten belastingstelsel. Door de landelijke overheid wordt bepaald welke belastingen de gemeenten mogen heffen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen belastingen die onderdeel uitmaken van de algemene dekkingsmiddelen en heffingen waarbij een vergoeding wordt betaald voor een door de gemeente uitgevoerde taak of verleende dienst.
Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening te geschieden. De definitieve vaststelling van de tarieven door de gemeenteraad vindt plaats in december 2025 en is gebaseerd op de uitgangspunten op de vast te stellen begroting.
Tot de uit te voeren taken worden gerekend; de onroerende zaakbelasting, forensenbelasting, toeristenbelasting, hondenbelasting, parkeerbelasting, reclamebelasting en precariobelasting. Daarnaast zijn er een aantal belastingen die een bepaald doel kennen en daarom tot de bestemmingsheffingen worden gerekend. Dit zijn de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Ten slotte zijn er heffingen die zien op individuele dienstverlening van de gemeente aan de inwoners van de gemeente. Dit zijn de marktgelden, grafrechten en leges als vergoeding voor diverse diensten en taken (burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen, omgevingsvergunning, etc.). De betreffende tarieven moeten in beginsel de gemaakte kosten dekken. Hier geldt het principe: de gebruiker betaalt.

De gemeente Harderwijk verleent kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing. De norm voor het verlenen van kwijtschelding is gesteld op 100% van het bijstandsniveau. Dit betekent dat 100% van het inkomen op bijstandsniveau wordt vrijgelaten bij de beoordeling of iemand in aanmerking komt voor kwijtschelding. De normbedragen voor kwijtschelding gemeentelijke belastingen worden door het Rijk per halfjaar aangepast en vastgesteld.

Gebaseerd op de cijfers van het Centraal Planbureau bij de Meicirculaire Gemeentefonds 2025 wordt voor het begrotingsjaar 2026 een trendmatige aanpassing voorgesteld van 2,7%. Dit is gebaseerd op de prijs bruto binnenlands product. In een aantal situaties (bijvoorbeeld reisdocumenten) worden de legestarieven (mede) vastgesteld door de rijksoverheid en gepubliceerd in de Staatscourant. Indien bij de lokale belastingmiddelen is aangegeven dat er sprake is van indexatie of trendmatige verhoging wordt hier het percentage van 2,7% bedoeld, tenzij specifiek anders aangegeven.
Naast belastingen, heft de gemeente bestemmingsheffingen, rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. De gemeentelijke kosten stijgen gemiddeld met 2,7% prijs bruto binnenlands product.
Ten slotte zijn in deze lokale heffingen paragraaf meegenomen de door de raad vastgestelde ombuigingsmaatregelen zoals opgenomen in de Kadernota 2025 . Onder deze ombuigingsmaatregelen vallen ook een aantal belastingmaatregelen die tot een afwijking leiden van het tot op heden gevoerde beleid. Per belastingmaatregel is aangegeven waar dit het geval is.

Jaarlijks wordt de COELO Atlas van de lokale lasten opgesteld. Dit betreft een jaarlijkse monitor van de ontwikkeling van de lokale lasten op macro- en microniveau. Voor onderstaande gegevens is gebruikgemaakt van de COELO Atlas van de lokale lasten 2025. De gegevens hebben betrekking op 2025, die van 2026 zijn nog niet bekend. Onderstaande grafieken en tabellen zijn derhalve afkomstig van gegevens van COELO.

Woonlasten zijn betalingen die huishoudens doen in verband met wonen. De gemeentelijke woonlasten bestaan uit de Onroerendezaakbelasting (OZB), de Rioolheffing en de Afvalstoffenheffing. Een eventuele heffingskorting wordt hiervan afgetrokken. De gemeentelijke woonlasten bestaan voor huishoudens met huurwoningen uit de Afvalstoffenheffing en soms Rioolheffing. Eigenaar-bewoners betalen daarnaast ook OZB. In enkele gemeenten wordt van deze bedragen heffingskorting afgehaald. In onderstaande tabel zijn de gemiddelde woonlasten van gemeente Harderwijk afgezet tegen het gemiddelde in Gelderland en landelijk. Daarbij is in tabel 1 een onderscheid gemaakt tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens en de woonlasten voor een eigenaar van een woning en de woonlasten van een huurder. Tabel 2 is in beginsel overeenkomstig tabel 1 maar dan grafisch weergegeven. De derde tabel geeft de benchmark van Gelderland weer.

Vastgesteld gemeentelijk beleid

• De OZB woningen is een algemene belasting.
• De OZB woningen worden geheven van eigenaren.
• Voor OZB woningen eigenaren worden geen vrijstellingen verleend.
• Deze percentages gelden als stijging van de geraamde opbrengst t.o.v. vorig jaar.
• De OZB woningen eigenaren 2026 is gebaseerd op de WOZ-waarde van 1 januari 2025.
• Areaal-uitbreidingen leiden tot een hogere opbrengst, maar worden niet in de tarieven gecompenseerd.
• Het OZB tarief wordt op basis van de formule A * B = C berekend. Waarbij A de WOZ-waarde van het woningareaal is, B het belastingtarief en C de benodigde omvang van de totale ontvangst belastinggelden. Om een zo nauwkeurig mogelijk belastingtarief te kunnen bepalen is de kennis van de waarde van de woningen essentieel. Vandaar dat het tarief op een zo laat mogelijk moment in het jaar ter vaststelling wordt aangeboden.
• Op grond van de Meicirculaire 2025 wordt voor de marktontwikkeling van woningen tussen 1 januari 2024 en 1 januari 2025 de WOZ-waarde ontwikkeling geschat op 10,5%. Hier wordt bij de bepaling van de begroting rekening mee gehouden. De daadwerkelijke WOZ-waarde ontwikkeling wordt later in het jaar definitief vastgesteld.

Voornemen 2026:

• De geraamde opbrengst OZB woningen eigenaren 2026 wordt gebaseerd op de opbrengst OZB 2025. De WOZ-waarde stijging wordt verdisconteerd (verlaagd) in het OZB-tarief 2026 en  verhoogd met een inflatiecorrectie.
• In aanvulling op het bestaande beleid wordt op grond van de vastgestelde Kadernota 2024 zou er nog een eenmalige verhoging van 5% komen in 2026. Deze laatste verhoging is in de kadernota voorgesteld om deze niet door te laten gaan. .
• De tarieven worden officieel vastgesteld bij de besluitvorming van de raad omtrent de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De OZB niet-woningen is een algemene belasting.
• De OZB niet-woningen worden geheven van eigenaren en gebruikers.
• Voor OZB niet-woningen wordt geen kwijtschelding verleend.
• Voor OZB niet-woningen bestaan wettelijke vrijstellingen.
• De leegstand van niet-woningen wordt niet gecompenseerd door hogere tarieven.
• Areaal-uitbreidingen leiden tot een beperkte hogere opbrengst, maar worden niet in de tarieven gecompenseerd.
• De WOZ-waardeontwikkeling van niet-woningen bedraagt overeenkomstig de Meicirculaire 2025  2% voor niet-woningen.

Voornemen 2026:

• De opbrengsten 2026 OZB niet-woningen (eigenaren en gebruikers) zijn gebaseerd op de OZB-opbrengst 2025. De WOZ-waarde stijging wordt verdisconteerd (verlaagd) in het OZB-tarief 2026 en  verhoogd met een inflatiecorrectie.
• In aanvulling op het bestaande beleid wordt op grond van de vastgestelde Kadernota 2024 zou er nog een eenmalige verhoging van 5% komen in 2026. Deze laatste verhoging is in de kadernota voorgesteld om deze niet door te laten gaan.
• De tarieven worden officieel vastgesteld bij de besluitvorming van de raad omtrent de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De Afvalstoffenheffing is een specifieke (bestemmings)heffing; een vergoeding voor de kosten van ophalen en verwerken van huishoudelijk afval.
• De Afvalstoffenheffing wordt geheven van gebruikers van woningen.
• Uitgangspunt is volledige kostendekkendheid, waarbij tevens rekening wordt gehouden met de te compenseren btw, de overhead, de rentelast en de stand van de voorziening Afvalstoffenheffing.
• Voor afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk. Dit leidt tot een inkomstenderving. Deze inkomstenderving wordt gecompenseerd door hogere tarieven Afvalstoffenheffing.
• In 2023 is een eenmalige demping vastgesteld in het tarief afvalstoffenheffing van € 12,00 die in 2024 tot uitvoering is gekomen.
• Voor afvalstoffenheffing is een tegemoetkoming medisch afval mogelijk. De inkomstenderving is opgenomen in het bedrag vermeld bij kwijtschelding. Deze inkomstenderving wordt gecompenseerd door hogere tarieven Afvalstoffenheffing.

Voornemen 2026

• De tarieven worden zodanig vastgesteld dat de begrote baten de begrote lasten niet overstijgen.
• De tarieven 2026 worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Beleidsmaatregelen zullen verwerkt worden in de opzet van de afvalstoffenheffing verordening.

Berekening afvalstoffenheffing

• De tarieven zijn geïndexeerd en de aantallen zijn geschat op basis van de geactualiseerde aantallen 2025.
• Meerkosten kunnen worden gedekt uit de hogere opbrengst van de variabele heffing. De tarieven hoeven daarom niet worden aangepast.
• In 2025 pakt het aantal aanbiedingen restafval hoger uit dan begroot. Dat geeft dus ook een hogere variabel opbrengst: per aansluiting € 110,- in plaats van de begrote € 93,-.
• Bij gelijkblijvend variabel tarief (€ 8,- per aanbieding) wordt de begrote variabel opbrengst 2026 € 2.265.000,- (=€ 110,- per aansluiting).
• Bij gelijkblijvende vaste heffing van € 195,- wordt de vaste opbrengst €  4.030.000,-
• De gemiddelde begrote afvalstoffenheffing 2026 bedraagt afgerond € 195,- + € 110,- = € 305,-. In 2025 was dat begroot op € 195,- + € 93,- = € 288,-.
• De overige genoemde tarieven worden verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,7%.

Vastgesteld beleid

• De tarieven worden zodanig vastgesteld dat de begrote baten de begrote lasten niet overstijgen.
• De tarieven  Riool en Waterzorgheffing 2026 worden bij de Belastingmaatregelen 2026 definitief bepaald. om in het kader van de ombuigingsmaatregelen het twee maal gratis aanbieden van grofvuil van de milieustraat af te schaffen.

Voornemen 2026

• De Riool- en Waterzorgheffing blijft gebaseerd op een 100% kostendekkendheid
• In de Kadernota die door de raad is vastgesteld is uitgegaan van een aantal voorstellen in het kader van de ombuigingsmaatregelen. Deze maatregelen hebben effect op het vast te stellen tarief Riool- en Waterzorgheffing. Het betreft de volgende maatregelen:
  • Het schrappen van de stelpost meten en monitoring riolering.
  • Het schrappen van de stelpost riolering
  • Het stopzetten van de regionale samenwerking in het kader van water en klimaatadaptatie.
• Bovengenoemde maatregelen leiden tot een besparing van ca. € 260.000,- hetgeen in het tarief rioolheffing verwerkt zal worden. Het tarief riool- en waterzorgheffing zal als gevolg van bovenstaande met ca. 11,5% stijgen.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De toeristenbelasting is een algemene belasting;
• De toeristenbelasting wordt geheven op overnachtingen door niet-ingezetenen van de gemeente in de gemeente Harderwijk.
• De toeristenbelasting is een bedrag per persoon per nacht;
• Voor toeristenbelasting wordt geen kwijtschelding verleend;
• Op de toeristenbelasting kan op grond van de verordening een vrijstelling worden verleend;
• De tarieven worden gebaseerd op de tarieven van het jaar daarvoor vermeerderd met het vastgestelde indexatiecijfer;
• Het tarief toeristenbelasting wordt altijd naar boven afgerond op hele eurocenten.

Voornemen 2026

• Het tarief toeristenbelasting 2026 is gebaseerd op het tarief 2025 verhoogd met de inflatiecorrectie.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De Forensenbelasting is een algemene belasting.
• De Forensenbelasting wordt geheven bij niet-ingezetenen die meer dan 90 dagen per jaar beschikken over een gemeubileerde woning.
• De tarieven worden gebaseerd op de tarieven van het jaar daarvoor vermeerderd met het vastgestelde indexatie;
• De tarieven Forensenbelasting worden afgerond en sinds 2020 altijd naar boven afgerond op hele euro's,
• Voor Forensenbelasting wordt geen kwijtschelding verleend.

Voornemen 2026

• Het geraamde aantal objecten is ten opzichte van de vorige begroting niet gewijzigd.
• Met ingang van dit jaar worden de tarieven niet afgerond op tientallen euro's, maar op hele euro's naar boven.
• Het tarief Forensenbelasting 2026 is gebaseerd op het tarief 2025 dat wordt verhoogd met de inflatiecorrectie.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De reclamebelasting is een algemene belasting.

Voornemen 2026

• Voorstel is om de tarieven te verhogen met het trendpercentage.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De begraafrechten zijn een specifieke heffing; een vergoeding voor onder andere het gebruik van de begraafplaats en diensten in verband met de begraafplaats.
• Dit betekent dat de begrote baten de begrote lasten niet mogen overstijgen
• De exploitatie van de begraafplaats is niet kostendekkend (90%);

Voornemen 2026

• Op grond van de door de raad vastgestelde Kadernota 2025 wordt in het kader van de ombuigingsplannen de kostendekkendheid van de lijkbezorgingsrechten verhoogd naar 100%.
• In relatie met de inschatting van een verhoging van de opbrengsten als gevolg van een toename van het aantal begrafenissen, zullen de tarieven alleen trendmatig met 2,7% worden verhoogd.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De Marktgelden zijn een specifieke heffing; een vergoeding voor de kosten van het innemen van een standplaats en de aansluiting op de elektriciteitskasten, inclusief btw.
• De Marktgelden worden geheven van de gebruikers van de weekmarkt en standplaatshouders.
• Er is geen sprake van 100% kostendekkendheid.

Voornemen 2026

• De tarieven voor marktgelden 2026 zijn gebaseerd op de tarieven 2025 verhoogd met de inflatiecorrectie.
• Bovenstaande maatregelen leidt tot kostendekkendheid van 61%
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De leges zijn een specifieke heffing; een vergoeding voor, door of vanwege de gemeente verstrekte diensten of gebruik van gemeentelijke voorzieningen, waaronder de Nederlandse identiteitskaart.
• In 2024 is de Omgevingswet in werking getreden waardoor het jaar 2024 en 2025 als een ‘overgangsjaar’ geldt.
• Op niveau van hoofdstuk 1 en 2 van de tarieventabel behorende bij de verordening mogen de leges de 100% kostendekkendheid niet overstijgen.
• De gemeente zal toegroeien naar een 100% kostendekkendheid op hoofdstuk 1 en hoofdstuk 2 niveau (publiekszaken, kabels & leidingen, bouwvergunningen en omgevingsvergunningen).
• Hoofdstuk 3 van de legesverordening (APV vergunningen) wordt separaat beoordeeld.
• Voor leges is geen kwijtschelding mogelijk.

Voornemen 2026

• De uitgaven van de leges worden trendmatig verhoogd
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• Voor de tarieven van deze belasting wordt uitgegaan van een trendmatige aanpassing.
• Thans wordt de hondenbelasting geëvalueerd. De uitkomst van deze evaluatie kan leiden tot het al dan niet voortduren van de hondenbelasting. Dit zal op zijn vroegst impact hebben in 2026.

Voornemen 2026

• De tarieven voor de hondenbelasting 2026 zijn gebaseerd op het tarief 2025 en worden verhoogd met de indexatie.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• De verordening wordt voor het jaar 2025 geëvalueerd en daar waar noodzakelijk inhoudelijk aangepast.

Voornemen 2026

• De tarieven voor de precariobelasting 2026 zijn gebaseerd op het tarief 2025 en worden verhoogd met de indexatie.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.

Vastgesteld beleid

• Voor een naheffingsaanslag parkeerbelastingen geldt een maximumbedrag dat in rekening kan worden gebracht. Dit bedrag wordt jaarlijks door het Rijk vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant. Per 1 januari 2025 is het maximumbedrag dat voor een naheffingsaanslag parkeerbelastingen in rekening kan worden gebracht, bepaald op € 78,80.
• Het totale product ‘Parkeren’ is in de Parkeerexploitatie 2019 (PEX18) geactualiseerd en vormt mede de basis voor de begroting 2026. Vanuit de Kadernota is besloten de tarieven met elke 2 jaar met 5% te verhogen.

Voornemen 2026

• In de Kadernota 2024 is vastgesteld dat de opbrengsten parkeerbelasting vanaf 2025 met ca. € 500.000,-.te verhogen door het eerste uur gratis parkeren af te schaffen. In 2026 wordt ook het tweede uur gratis parkeren afgeschaft waarmee naar verwachting de aanvullende taakstelling van €900.000,- wordt gerealiseerd.
• De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. In 2026 worden alle tarieven met 5% geïndexeerd.

Vastgesteld beleid

• Voor de havengelden geldt in beginsel dat de begrote baten de begrote lasten niet mogen overstijgen.
• Op grond van het vastgestelde beleid bedraagt de kostendekkendheid voor het jaar 2025 van 100% van de toerekenbare kosten, waarbij uitgegaan wordt van opbrengst van € 596.525,-.

Voornemen 2026

• Voor de meerjarenbegroting 2026-2029 heeft er een actualisatie plaatsgevonden van deze tariefberekening. In deze actualisatie zijn de volgende onderdelen verwerkt:
  • Indexering van de begroting (zowel personeelskosten als materiële budgetten)
  • Verwerking van het nieuwe havenbeheerplan 2025-2029,
  • De verwerking van de overname van de deelgebieden 1, 2, en 6 van het Waterfront. 

Dit alles heeft geleidt tot een aanpassing van de kosten en heeft daarmee ook een doorwerking op de havengelden. 

• In tegenstelling tot voorgaande jaren is in verband met de bovengenoemde ontwikkeling geen overzicht opgenomen van de haventarieven 2025-2026. 

Met de behandeling van de havengeldverordening zal hier op worden teruggekomen. De doelgroepen zullen tijdig geïnformeerd worden over aanpassing van het haventarief per 2026.

Ongebonden heffingen; diverse belastingen
De ongebonden heffingen (Onroerende-zaak belastingen, Roerende-ruimtebelastingen, Hondenbelasting, Toeristenbelasting, Forensenbelasting, Precariobelasting en Reclamebelasting) worden alle tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat er geen relatie is met een inhoudelijk begrotingsprogramma; de besteding is niet gebonden aan een bepaalde taak. De opbrengsten van deze heffingen zijn vrij besteedbaar.

Gebonden heffingen
De gebonden heffingen (ook wel recht of voorheen retributie genoemd), zoals de afvalstoffen- en rioolheffing, reinigingsrechten, begraafplaatsrechten en diverse leges worden verantwoord op het betreffende programma en worden niet tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend. Het betreffen gedwongen betalingen aan de (lokale) overheid ter zake van een concrete, door de (lokale) overheid als zodanig, individueel bewezen dienst.

Indien de begroting wordt vastgesteld overeenkomstig van bovenstaande tarieven, leidt dit tot de volgende tarieven. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het vaststellen van de tarieven voor de belastingmaatregelen geschiedt bij het aanbieden aan de raad van de belastingverordeningen wat plaatsvindt in december 2025.