Programma 7 Volksgezondheid en milieu

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een afspraak tussen de Rijksoverheid, gemeenten en andere partijen om de gezondheid van inwoners te verbeteren en gezondheidsverschillen te verkleinen. Het richt zich op thema’s zoals meer bewegen, gezonder eten, het terugdringen van roken en overgewicht, en het versterken van mentale gezondheid.
Het doel is dat mensen langer gezond, vitaal en zelfstandig kunnen leven, met speciale aandacht voor groepen die nu een minder goede gezondheid hebben.

We voeren vier netwerkaanpakken uit:

1. Kansrijke Start (gericht op de eerste 1000 levensdagen van kinderen), inclusief het project Nu Niet Zwanger (ongewenste zwangerschappen voorkomen en kinderen een goede start geven). 
2. Kind naar Gezonder Gewicht (aanpak van overgewicht en obesitas bij kinderen).
3. Volwassenen naar Gezond Gewicht (aanpak gericht op volwassenen met overgewicht). 
4. Valpreventie (beweeginterventies gericht op de thuiswonende 65-plusser met al dan niet een verhoogd valrisico). 

Daarnaast investeren we in :

• Het creëren van gezonde leefomgevingen door onder andere beleidsdoelstellingen en de kernwaarden van een gezonde leefomgeving mee te nemen in de fysieke leefomgeving. En door beschikbare kennis te delen en projectleiders te inspireren. 
• Het verkleinen van gezondheidsverschillen door te investeren in wijkgerichte aanpakken om zo gezondheidsachterstanden terug te dringen door middel van een integrale aanpak en in samenhang met andere problemen zoals armoede, schulden  en eenzaamheid. 

Het regioplan Noord-Veluwe en Zeewolde is een gezamenlijke afspraak van gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties en zorgverzekeraar Zilveren Kruis. Hierin staat hoe wij er samen voor willen zorgen dat inwoners nu en in de toekomst goede zorg en ondersteuning krijgen, dicht bij huis en betaalbaar. Het plan richt zich op belangrijke thema’s zoals ouderenzorg, mentale gezondheid, chronische ziekten en het verkleinen van gezondheidsverschillen, met veel aandacht voor wat inwoners zelf belangrijk vinden in hun gezondheid en leven.  

In 2026 ligt het accent op:

• Uitvoeren Samenredzame gemeenschap
• Vervolg GEM (ecosysteem mentale gezondheid)
• Verkleinen van gezondheidsverschillen
• Vervolg OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) 
• Doorontwikkelen Verwijsloket Sint Jansdal
• Inrichten regionale preventiestructuur
• Borgen van de regionale structuur Netwerkaanpakken/ketenaanpakken GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord), waaronder Kansrijke Start, KnGG (Kind naar gezonder gewicht), VnGG (Volwassenen naar gezond(er) gewicht), Valpreventie en Welzijn op Recept

Met dit plan zetten we in op een combinatie van voorlichting (bijvoorbeeld via kroegentocht voor ouders, voorlichting op school, en bewustwordingscampagnes zoals NIX18) én handhaving (door middel van jaarlijkse nalevingsonderzoeken) om te voorkomen dat jongeren onder de 18 jaar alcohol drinken en alcoholverstrekking aan minderjarigen te voorkomen.  

OKO is een preventieve aanpak, gebaseerd op het succesvolle IJslandse model, waarbij gemeenten in de Noord-Veluwe en Zeewolde gezamenlijk werken aan een positieve, gezonde en veilige omgeving voor jongeren van ongeveer 10–18 jaar. De aanpak richt zich op vier leefdomeinen—gezin, school, vriendenkring en vrije tijd—en volgt een cyclus van monitoring, dialoog, planning en uitvoering om middelengebruik te voorkomen en het welbevinden van jongeren te versterken.

JOGG Noord-Veluwe is een samenwerkingsverband van zeven gemeenten dat zich inzet om een gezonde leefstijl voor kinderen en jongeren de normaalste zaak van de wereld te maken. Dit wordt gedaan door de omgeving van kinderen gezonder in te richten. GA! Harderwijk voert het lokale plan van aanpak uit.  Er wordt nauw samengewerkt met onder andere scholen, sportverenigingen, kinderopvang en ouders. Door middel van campagnes en projecten wordt op een positieve manier aandacht gevraagd voor een gezonde en actieve levensstijl.  

De GGD NOG is een verbonden partij. Onze gemeente is eindverantwoordelijk voor de publieke gezondheidszorg van onze inwoners. Samen met de overige gemeenten stellen wij het lokale en regionale gezondheidsbeleid vast. In opdracht van de gemeenten voert de GGD de basistaken uit de Wet Publieke Gezondheid uit, zoals de jeugdgezondheidszorg  4-18 jaar (consultatiebureau en op scholen), infectieziektebestrijding, medische milieukunde (advies over o.a. lucht- en bodemkwaliteit), seksuele gezondheid, reizigersadvisering en vaccinaties. Wij stellen kaders en zien toe op de uitvoering van de afgesproken taken. 

Vanaf 1 januari 2026 krijgen gemeenten in Nederland een nieuwe wettelijke taak op het gebied van suïcidepreventie. Dit is vastgelegd in de Wet integrale suïcidepreventie, die op die datum in werking treedt. De kern van deze nieuwe taak is dat suïcidepreventie een verplicht onderdeel wordt van het gemeentelijk gezondheidsbeleid. Waar dit voorheen vaak een vrijblijvende inspanning was, worden gemeenten nu wettelijk verplicht om hier actief beleid op te ontwikkelen en uit te voeren.

Nieuw beleid

Op basis van de landelijke nota volksgezondheid (verwacht in najaar 2025) stellen we, in samenwerking met onze regiogemeenten en de GGD, een regionale nota volksgezondheid op.  Als deze nota is vastgesteld, vertalen we deze naar een concrete lokale uitvoeringsagenda voor onze gemeente. 

Investeren in preventie is de meest effectieve manier om de hoge maatschappelijke en persoonlijke kosten van verslaving te voorkomen. Door vroegtijdig in te grijpen, voorkomen we dat beginnend gebruik uitgroeit tot een complex probleem.

Onze Aanpak: Voorkomen is Beter dan Genezen. 
Samen met onze partner Tactus Verslavingszorg zetten we een krachtig  preventieprogramma in dat is gericht op drie pijlers:

1. Universele preventie: We geven al onze inwoners, met name jongeren, voorlichting over de risico's van alcohol, drugs en gokken.
2. Vroege signalering: We rusten professionals op scholen, in wijkteams en bij sportclubs toe om problematisch gebruik vroeg te herkennen.
3. Hulp toeleiden: We zorgen voor een duidelijke en laagdrempelige route naar hulp, zodat iedereen die dat nodig heeft, snel de juiste ondersteuning vindt.

Door nu te investeren in de preventieve programma's bouwen we aan een gezondere en veiligere gemeente en voorkomen we de ingrijpende en kostbare gevolgen van verslaving op de lange termijn.

Monitoren grondwaterstand.

Sinds 2009 is er een gemeentelijk grondwatermeetnet actief met 60 peilbuizen. Om trends te kunnen bepalen en daarop het beleid te kunnen aanpassen is het van belang om te kunnen beschikken over continue, betrouwbare en aansluitende meetreeksen over een zo lang mogelijke periode. Het monitoren van de meetdata is nodig om tijdig te kunnen ingrijpen als instrumenten falen of oorzaak en gevolg analyse te kunnen doen bij klachten/meldingen. 

Zorg dragen voor waterafvoer en watertransport.

Dit is een wettelijke zorgtaak. In IBOR zijn hiervoor kwaliteitsambities geformuleerd. 

Uitvoeren projectmatige werkzaamheden.

• Vaststellen Systeembeschrijving Stedelijk Water
• Verwijderen onnodige verharding Lorentzstraat  (bepalen bijdrage vanuit BuRWKA middelen). En zo zijn er nog ca. 10 meekoppelkansen op korte termijn.
• Raadsbesluit differentiatie tarief riool- en waterzorgheffing
• Actualiseren Meet- en Monitoringsplan Afvalwaterketen Harderwijk-Ermelo-Putten, (naast voor kwantiteit ook kwaliteit)
• Bodemonderzoek wadi's.
• Plan van aanpak hitte in huurwoningen woningbouwcorporaties

Monitoren afvalwaterketen.

Middels vaste meetopstellingen wordt het waterniveau in het rioolstelsel op verschillende locaties gemeten. Monitoring houdt in dat meetdata continu in de gaten wordt gehouden zodat tijdig kan worden ingegrepen als er iets mis is met de meetinstrumenten zelf of te kunnen beoordelen of het systeem heeft gewerkt zoals bedoeld bij bepaalde belasting (bijvoorbeeld een neerslag gebeurtenis waarbij  wateroverlast is opgetreden).

Samenwerken in de regio

Sinds 2006 werken we in werkregio Noord Veluwe samen op het gebied van Riolering, Water en Klimaatadaptatie. Dit doen we vooral voor onderwerpen/opgaven die om een gemeentegrens overstijgende aanpak vragen zoals droogte, grondwateroverlast en aanpak indirecte lozingen. Financiële bijdragen vanuit het Rijk/Provincie kunnen alleen via zo'n werkregio worden aangevraagd.

In stand houden bestaande rioolsysteem.

Volgens methodiek risico gestuurd beheer.

De effectiviteit van het afval en grondstoffenbeleid wordt gemeten d.m.v. meerdere kritische prestatie indicatoren. Namelijk:
Hoeveelheid fijn restafval per inwoner per jaar;

• Alle ingezamelde fijn huishoudelijke grondstoffen per jaar;
• Hoeveelheid grof restafval per inwoner per jaar;
• Alle ingezamelde grof huishoudelijke grondstoffen per jaar;
• Gemiddeld scheidingspercentage van alle grondstofstromen;
• Gemiddeld recyclepercentage van alle grondstofstromen.

Nieuw beleid

De effectiviteit van het afval en grondstoffenbeleid wordt gemeten d.m.v. de hoeveelheid fijn en grof huishoudelijk restafval dat per persoon per jaar wordt verbrand. Daarnaast wordt gemeten wat het totale scheidingspercentage en recyclepercentage is van het complete huishoudelijke afval en grondstoffendomein.

De exploitatie van de milieustraat en het KCA-depot wordt vanaf 2026 uitgevoerd door Afvalsturing Friesland (Omrin). Omrin ontfermt zich over de exploitatie, inname, transport en (deel) verwerking van de aangeboden afval en grondstofstromen.

De effectiviteit van de exploitatie van de milieustraat wordt (jaarlijks) o.b.v. de hoeveelheid grof huishoudelijk restafval  per persoon én het scheidingspercentage. 

Bijstellen en monitoren afval en grondstoffenbeleid 

Het afval en grondstoffenbeleid en de effectiviteit daarvan wordt gemeten o.b.v. de VANG (Van Afval Naar Grondstof) resultaten. Dit wordt gemeten in kg's per persoon per (elk) jaar,

De KPI die voor deze doelstelling bijgehouden dient te worden is hoeveel restafval containers en (extra) medische afvalpassen zijn uitgegeven aan behulphoevende . Daarnaast dient er bijgehouden te worden wat de gemiddelde aanbiedingen zijn van minicontainers (per jaar) en wat de gemiddelde aanbiedingen zijn (per jaar) van de ondergrondse containers.  O.b.v. het nieuwe GSP (2026- 2030) zal tot 80% gecompenseerd worden van de ondergrondse container aanbiedingen. 

Nieuw beleid

De KPI die voor deze doelstelling bijgehouden dient te worden is hoeveel restafval containers en extra medische afvalpassen zijn uitgegeven aan behulphoevende .

Het registreren van het aantal aanbiedingen restafval en het innen van afvalstoffenheffing.

Regulier

De effectiviteit van de afvalstoffenheffing wordt beoordeeld o.b.v. de mate van kostendekkendheid (in %). 

Uitbreiden locaties waar textiel en glas aangeboden kunnen worden. 

De effectiviteit van deze doelstelling wordt gemeten o.b.v. de hoeveelheid glas, textiel, etc, die totaal brongescheiden wordt ingezameld. Verder wordt de effectiviteit gemeten o.b.v. de hoeveelheid glas, textiel, etc. dat via sorteeranalyses van het reatafval wordt aangetroffen. 

Op basis van uitvoeringsagenda Duurzaamheid 2025-2026 wordt gewerkt aan de duurzaamheidsdoelstellingen zoals opgenomen in de Omgevingsvisie. Deze projecten dragen minimaal bij aan de doelstellingen van één van de volgende vier pijlers: circulariteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie en energietransitie.

In de uitvoeringsagenda duurzaamheid staan de projecten benoemd,  waaraan wordt gewerkt in 2026. Dit betreft voornamelijk doorlopende projecten of projecten die gestat zijn in 2025. Een aantal voorbeelden zijn de tegeltaxi, realisatie windenergie Lorentz,  de wijkprocessen om de Zeebuurt en Stadsweiden aardgasvrij te maken, het verder ontwikkelen van het duurzaamheidsloket, het organiseren van  inspiratiesessies en het vergroenen van privaat en publiek terrein. 

Elk jaar verschijnt er een voortgangsrapportage duurzaamheid. Hierin is te lezen wat er in het jaar is uitgevoerd en welke resultaten er zijn behaald. Q2 2026 verschijnt de voortgangsrapportage over het jaar 2025. 

De Omgevingsdienst Veluwe voert veel milieutaken voor ons uit. Voor een groot deel van de milieutaken is de uitvoering door een omgevingsdienst een wettelijke verplichting.

Het verplichte takenpakket van de ODVeluwe bestaat uit de milieu VTH-taak (VTH = vergunningen, toezicht en handhaving). Dit is het zogenoemde basistakenpakket. Onderdeel van deze taak is ook de specifieke milieu-expertise die nodig is om de milieu VTH-taken uit te kunnen voeren.  Het gaat met name om de milieu-expertise geluid, bodem, luchtkwaliteit, geur en externe veiligheid. Ook behandelen van milieuklachten over bedrijfsmatige activiteiten is een basistaak.

De ODVeluwe heeft ook een wettelijke taak als het gaat om asbest. De ODVeluwe is verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving op de asbestregelgeving. Dit omvat het beoordelen van sloopmeldingen, toezicht houden op asbestsaneringen en het handhaven van de regels rondom het verwijderen en verwerken van asbest. 

Een ander belangrijk onderdeel van de taken van de ODVeluwe zijn de plustaken. Dit zijn milieutaken die niet behoren tot het basistakenpakket. Gemeenten kunnen zelf besluiten om plustaken onder te brengen bij de omgevingsdienst. De plustaken die de ODVeluwe voor gemeente Harderwijk uitvoert, bestaat uit adviseren over milieuthema's en natuur & ecologie, bijvoorbeeld voor gebiedsontwikkeling en het omgevingsplan.

Voor de uitvoering van de taken stelt de ODVeluwe jaarlijks een programmabegroting en een samenwerkingsovereenkomst op. De programmabegroting is de basis voor de  samenwerkingsovereenkomst. De begroting en de overeenkomst zijn opgebouwd uit de programma's Vergunningverlening, Toezicht & Handhaving en Advies. De programma's zijn opgebouwd uit producten, bijvoorbeeld vergunningen, controles en adviezen.

Net als voorgaande jaren stelt de gemeente Harderwijk ook in 2026 verschillende subsidies beschikbaar voor inwoners en bedrijven om te verduurzamen. 

• De subsidie klimaatadaptieve voorzieningen, helpt inwoners en bedrijven bij het treffen van voorzieningen op privaat terrein die helpen de effecten van de klimaatverandering te beperken. Denk hierbij aan groendak, waterbuffer of het planten van een boom.
• Woningeigenaren van een slecht geïsoleerde woning met een WOZ-waarde tot € 429.300 (peildatum 1 januari 2022), kunnen in aanmerking komen voor de subsidie lokale aanpak isoleren. Deze subsidie kan ook aangevraagd worden door eigenaren die niet door een bedrijf, maar zelf de isolatie willen aanbrengen.
• Om schoolpleinen te vergroenen, is er voor scholen de subsidie groene schoolpleinen beschikbaar zolang het subsidieplafond nog niet is bereikt.

Waar mogelijk worden duurzaamheidsmaatregelen meegenomen bij werkzaamheden in de openbare ruimte. In 2026 gaan we verder met het vergroenen van pleinen en straten en is de inzet om wanneer mogelijk de werkzaamheden emissieloos uit te voeren.

Het Schone Lucht Akkoord bestaat uit een groot aantal maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. De gemeente Harderwijk is een inspanningsverplichting aangegaan door het Schone Lucht Akkoord te ondertekenen. Niet alle maatregelen zijn voor ons van toepassing, bijvoorbeeld omdat bepaalde activiteiten niet plaatsvinden op het grondgebied van de gemeente Harderwijk. We zetten structureel in op het verbeteren van de luchtkwaliteit in de gemeente Harderwijk aan de hand van het Schone Lucht Akkoord. Waar nodig doen wij dat samen met de ODVeluwe waar wij de advisering over luchtkwaliteit hebben ondergebracht.

Regulier

Op basis van de vastgestelde startnotitie, wordt in 2026 het omgevingsprogramma Energie opgesteld. Omdat het verplichte Programma Warmte onderdeel is van het Programma Energie wordt deze uiterlijk eind 2026 vastgesteld door het college van B&W. Het Programma Energie gaat duidelijkheid geven hoe de gemeente Harderwijk de komende jaren werkt  aan het langer termijn doel, een klimaatneutraal en aardgasvrij Harderwijk in 2050.

Nieuw beleid