Aanpakken ondermijning en georganiseerde criminaliteit

Wat is ondermijning?

Ondermijning is het proces waarbij georganiseerde criminaliteit gebruik maakt van legale structuren, voorzieningen of personen om illegale praktijken mogelijk te maken. Gemeenten staan in de frontlinie van de aanpak van ondermijning, omdat veel ondermijnende activiteiten zich afspelen op lokaal niveau. Criminelen maken misbruik van gemeentelijke procedures, zoals vergunningverlening, om geld wit te wassen en hun illegale activiteiten te verhullen. Hierdoor worden gemeenten kwetsbaar voor beïnvloeding vanuit de onderwereld, hierbij kan gedacht worden aan:

• Bestuurlijke beïnvloeding: Criminelen proberen invloed uit te oefenen op gemeentelijk beleid, vergunningverlening of handhaving, bijvoorbeeld door ambtenaren om te kopen of te intimideren.
• Integriteit: Gemeenteambtenaren of bestuurders kunnen onder druk worden gezet om weg te kijken bij illegale activiteiten, (deels) te faciliteren of actief deel te nemen.
• Misbruik van voorzieningen: Criminelen kunnen subsidies, vergunningen of sociale regelingen misbruiken, bijvoorbeeld door spookbedrijven of schijnconstructies op te richten.
• Sociale beïnvloeding: Bewoners durven geen meldingen (meer) te doen, omdat zij bang zijn voor de eventuele gevolgen.

Plan van aanpak Ondermijning

Vanuit het Plan van aanpak Ondermijning hebben we een aantal speerpunten vastgesteld. Specifiek gaat het om:  

• De basis op orde: Weerbaar door lokale regelgeving en beleid, bewustzijn binnen de organisatie, toegerust zijn in de aanpak en voorkomen dat we onbewust ondermijnende criminaliteit faciliteren. 
• Veilig buitengebied: Het buitengebied is kwetsbaar voor ondermijnende criminaliteit. We sluiten aan bij het Project Veilig Buitengebied om de weerbaarheid te vergroten. 
• Casuïstiek: Casuïstiek die zich aandient moet worden geanalyseerd, verrijkt en op het juiste moment worden aangepakt en van opvolging voorzien. Als gemeente voeren we regie en werken we samen met onze partners. 

Rekenkamerrapport Ondermijning

In 2023/ 2024 heeft de rekenkamercommissie onderzoek gedaan naar de gemeentelijke aanpak van ondermijning. Ook in 2025 gaan we aan de slag met de uitkomsten en aanbevelingen van dit onderzoek.  

Het Gelders Akkoord

Het basisniveau waaraan een weerbare overheid  moet voldoen, noemen we Het Gelders Akkoord. De inhoud van het Gelders Akkoord is samengesteld op basis van gesprekken, input tijdens ambtelijke werksessies en het breed bestuurlijk overleg (BBO) en feedback die van veel kanten is verzameld. Het Gelders Akkoord is daar een representatie van. Het verwerken van verschillende meningen, belevingen en achtergronden maakt het een akkoord voor de hele provincie Gelderland en dus echt Gelders. In 2025 wordt dit akkoord gesloten en vormt het een afspraak over het te behalen weerbaarheidsniveau van de gemeenten. 

Er is in 2025 hard gewerkt om ondermijning geen kans te bieden in Harderwijk. Ook al voelt dit soms ons een ongelijke en wellicht onmogelijke strijd, moeten we blijven doen wat we kunnen om Harderwijk zo onaantrekkelijk mogelijk te maken voor inmenging van criminele activiteiten. Naar aanleiding van de inzichten uit 2025 wordt ook de APV aangepast om ondermijnende criminaliteit nog beter aan te kunnen pakken.

In het rekenkamerrapport van 2023/2024 waren een aantal aanbevelingen gedaan. Er is in 2025 opvolging gegeven aan deze aanbevelingen. De dubbelfunctie van lokaal en bovenlokaal is opgesplitst in twee losse functies. Er is (en wordt) onderzoek gedaan naar drugshandel. Er is onderzoek gedaan naar zorgfraude en op basis van de uitkomst is er een training ontwikkeld om de collega’s nog beter te kunnen maken in het signaleren van deze vorm van criminaliteit. De tussenevaluatie van het Integraal veiligheidsplan is in maart 2025 naar de raad gestuurd , waarbij er uitvoerig is ingegaan op de landelijke ontwikkelingen van ondermijning, de lokale ontwikkeling en welke vorm van repressie en preventie wordt ingezet.

Daarnaast is er vorig jaar een Provinciale norm vastgesteld, genaamd Het Gelders Akkoord. Met het Gelders Akkoord tegen ondermijnende criminaliteit maken Gelderse gemeenten en provincie Gelderland zich sterk voor een gezamenlijk gedragen basisniveau in de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. De gemeente Harderwijk heeft de vragenlijst ingevuld en aangeleverd bij het RIEC. De informatie wordt geanalyseerd en gebruikt om de (haalbare) norm vast te stellen.