Programma 7 Volksgezondheid en milieu

Eind 2025 is het landelijke Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) vastgesteld om de zorg toekomstbestendig te houden. De focus verschuift hierbij van het behandelen van ziektes naar het proactief bevorderen van gezondheid, welzijn en zelfredzaamheid. Dit vraagt om een sterke samenwerking tussen het medische en sociaal domein, zodat we problemen zo vroeg mogelijk aan de voorkant voorkomen. De basis van deze aanpak is het regionaal opbouwen van de 'basisfunctionaliteiten': een vast pakket aan ondersteuning dat in 2030 overal beschikbaar moet zijn. Om deze doelen te realiseren en aanspraak te maken op financiering, stelden we in 2026 met onze regiopartners een gezamenlijke werkagenda AZWA op. Hierin maakten we heldere afspraken over doelen, prioriteiten, financiën en verantwoordelijkheden. Vanaf 2027 geven we lokaal en regionaal actief uitvoering aan deze werkagenda.

Met dit plan zetten we in op een combinatie van preventie en handhaving  om te voorkomen dat jongeren onder de 18 jaar alcohol drinken en om alcoholverstrekking aan minderjarigen te voorkomen.  Dit doen wij door het inzetten van handhavingsacties en preventieacties, zoals het nalevingsonderzoek NIX18 en het geven voorlichting aan ouders en jongeren over de effecten en risico's van alcohol.

We zetten in op de volgende thema’s en voeren diverse preventieprogramma’s en aanpakken uit.

Kansrijk/gezond opgroeien: we stimuleren een gezonde en actieve leefstijl onder kinderen en jongeren en voeren de JOGG-aanpak uit. We stimuleren voor ieder kind een Kansrijke Start en geven uitvoering aan Nu Niet Zwanger en de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG).

Terugdringen van gezondheidsachterstanden: we sluiten aan bij initiatieven vanuit de nota sociaal domein en zetten onder andere via wijkgerichte aanpakken in op het verkleinen van gezondheidsverschillen en het versterken van gezondheidsvaardigheden.

Mentale gezondheid: we leggen de nadruk op een gezonde en veerkrachtige samenleving en het nieuwe thema suïcidepreventie. We voeren onder andere het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) uit.

Vitaal ouder worden: we sluiten aan bij de gevolgen van de vergrijzing en voeren de ketenaanpakken Volwassenen naar Gezonder Gewicht (GLI) en valpreventie uit.

Gezonde leefomgeving: Iedere inwoner verdient een gezonde leefomgeving. We streven ernaar gezondheid structureel mee te wegen in ruimtelijke besluiten. Door de ruimte om ons heen zo in te richten dat deze welzijn en gezond gedrag stimuleert, verlagen we op de lange termijn de druk op de zorg. Om dit te laten slagen, is een integrale samenwerking tussen alle betrokken partijen en beleidsterreinen essentieel.

Vanaf 1 januari 2026 is suïcidepreventie een nieuwe wettelijke taak van de gemeente. In 2027 geven we de invulling van deze taak verder vorm en ontwikkelen we een regionale en/of lokale aanpak suïcidepreventie.

In navolging van de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid (december 2025) vernieuwen we ons regionaal gezondheidsbeleid. Na de start in 2026 evalueren we nu het huidige beleid en bereiden we een nieuwe nota voor, samen met de gemeenten in de regio Noord-Veluwe, Zeewolde en de GGD NOG. We betrekken onze lokale en regionale partners actief bij dit proces. In 2027 resulteert dit in een nieuw regionaal gezondheidsbeleid. We stellen dit beleid op in lijn met de Nota Sociaal Domein, de Omgevingsvisie en de doelstellingen vanuit het AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord).

Investeren in preventie is de meest effectieve manier om de hoge maatschappelijke en persoonlijke kosten van verslaving te voorkomen. Door vroegtijdig in te grijpen, voorkomen we dat beginnend gebruik uitgroeit tot een complex probleem. Door nu te investeren in de preventieve programma's bouwen we aan een gezondere en veiligere gemeente en voorkomen we de ingrijpende en kostbare gevolgen van verslaving op de lange termijn. We zetten onze partner Tactus Verslavingszorg in voor de uitvoering van een krachtig  preventieprogramma in dat is gericht op drie pijlers:

1) Universele preventie: We geven al onze inwoners, met name jongeren, voorlichting over de risico's van alcohol, drugs en gokken.
2) Vroege signalering: We rusten professionals op scholen, in wijkteams en bij sportclubs toe om problematisch gebruik vroeg te herkennen.
3) Hulp toeleiden: We zorgen voor een duidelijke en laagdrempelige route naar hulp, zodat iedereen die dat nodig heeft, snel de juiste ondersteuning vindt.

Sinds 2009 is er een gemeentelijk grondwatermeetnet actief met 60 peilbuizen. Om trends te kunnen bepalen en daarop het beleid te kunnen aanpassen is het van belang om te kunnen beschikken over continue, betrouwbare en aansluitende meetreeksen over een zo lang mogelijke periode. Het monitoren van de meetdata is nodig om tijdig te kunnen ingrijpen als instrumenten falen of oorzaak en gevolg analyse te kunnen doen bij klachten/meldingen. 

Zorg dragen voor waterafvoer en watertransport. Dit is een wettelijke zorgtaak. In het IBOR-plan zijn hiervoor kwaliteitsambities geformuleerd. 

Uitvoeren van de volgende projectmatige werkzaamheden:

• Vaststellen Systeembeschrijving Stedelijk Water
• Verwijderen onnodige verharding Lorentzstraat  (bepalen bijdrage vanuit BuRWKA middelen). En zo zijn er nog ca. 10 meekoppelkansen op korte termijn.
• Raadsbesluit differentiatie tarief riool- en waterzorgheffing
• Actualiseren Meet- en Monitoringsplan Afvalwaterketen Harderwijk-Ermelo-Putten, (naast voor kwantiteit ook kwaliteit)
• Bodemonderzoek wadi's.

Door middel van vaste meetopstellingen wordt het waterniveau in het rioolstelsel op verschillende locaties gemeten. Monitoring houdt in dat meetdata continu in de gaten wordt gehouden zodat tijdig kan worden ingegrepen als er iets mis is met de meetinstrumenten zelf of te kunnen beoordelen of het systeem heeft gewerkt zoals bedoeld bij bepaalde belasting (bijvoorbeeld een neerslag gebeurtenis waarbij  wateroverlast is opgetreden).

Sinds 2006 werken we in werkregio Noord Veluwe samen op het gebied van Riolering, Water en Klimaatadaptatie. Dit doen we vooral voor onderwerpen/opgaven die om een gemeentegrens overstijgende aanpak vragen zoals droogte, grondwateroverlast en aanpak indirecte lozingen. Financiële bijdragen vanuit het Rijk/Provincie kunnen alleen via zo'n werkregio worden aangevraagd.

In stand houden bestaande rioolsysteem. Volgens methodiek risico gestuurd beheer.

De effectiviteit van het afval en grondstoffenbeleid wordt gemeten d.m.v. meerdere kritische prestatie indicatoren.  Afval en grondstof resultaten 2025:

• Hoeveelheid fijn restafval per inwoner per jaar; 74 kg
• Hoeveelheid grof restafval per inwoner per jaar; 21 kg
• Gemiddeld scheidingspercentage van alle grondstofstromen; 78%
• Gemiddeld recyclepercentage van alle grondstofstromen; 60%

Bijstellen en monitoren afval en grondstoffenbeleid 

Het verlenen van kwijtschelding en het bieden van een financiële compensatie voor mensen met medisch afval, waarbij tegelijkertijd het gescheiden en juist aanbieden van afval wordt gestimuleerd.

Het registreren van het aantal aanbiedingen restafval en het innen van afvalstoffenheffing.

Onderzoeken naar uitbreiding van geschikte locaties waar textiel en glas aangeboden kunnen worden. 

Op basis van een nog op te stellenuitvoeringsagenda Duurzaamheid 2027-2028 wordt gewerkt aan de duurzaamheidsdoelstellingen zoals opgenomen in de Omgevingsvisie. Deze projecten dragen minimaal bij aan de doelstellingen van één van de volgende vier pijlers: circulariteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie en energietransitie.

In de uitvoeringsagenda duurzaamheid staan de projecten benoemd,  waaraan wordt gewerkt in 2027. Dit betreft voornamelijk doorlopende projecten of projecten die gestart zijn in 2026. Een aantal voorbeelden zijn,  campagne duurzame textiel,  gebouw eigenaren stimuleren te isoleren, het vergroenen van privaat en openbaar terrein en voortzetting van het duurzaamheidsloket "Duurzaam in Harderwijk". 

Elk jaar verschijnt er een voortgangsrapportage duurzaamheid. Hierin is te lezen wat er in het jaar is uitgevoerd en welke resultaten er zijn behaald. Q2 2027 verschijnt de voortgangsrapportage over het jaar 2026. 

De Omgevingsdienst Veluwe voert veel milieutaken voor ons uit. Voor een groot deel van de milieutaken is de uitvoering door een omgevingsdienst een wettelijke verplichting.

Het verplichte takenpakket van de ODVeluwe bestaat uit de milieu VTH-taak (VTH = vergunningen, toezicht en handhaving). Dit is het zogenoemde basistakenpakket. Onderdeel van deze taak is ook de specifieke milieu-expertise die nodig is om de milieu VTH-taken uit te kunnen voeren.  Het gaat met name om de milieu-expertise geluid, bodem, luchtkwaliteit, geur en externe veiligheid. Ook behandelen van milieuklachten over bedrijfsmatige activiteiten is een basistaak.

De ODVeluwe heeft ook een wettelijke taak als het gaat om asbest. De ODVeluwe is verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving op de asbestregelgeving. Dit omvat het beoordelen van sloopmeldingen, toezicht houden op asbestsaneringen en het handhaven van de regels rondom het verwijderen en verwerken van asbest. 

Een ander belangrijk onderdeel van de taken van de ODVeluwe zijn de plustaken. Dit zijn milieutaken die niet behoren tot het basistakenpakket. Gemeenten kunnen zelf besluiten om plustaken onder te brengen bij de omgevingsdienst. De plustaken die de ODVeluwe voor gemeente Harderwijk uitvoert, bestaan uit adviseren over milieuthema's en natuur & ecologie, bijvoorbeeld voor gebiedsontwikkeling en het omgevingsplan.

Voor de uitvoering van de taken stelt de ODVeluwe jaarlijks een programmabegroting en een samenwerkingsovereenkomst op. De programmabegroting is de basis voor de  samenwerkingsovereenkomst. De begroting en de overeenkomst zijn opgebouwd uit de programma's Vergunningverlening, Toezicht & Handhaving en Advies. De programma's zijn opgebouwd uit producten, bijvoorbeeld vergunningen, controles en adviezen. 

Net als voorgaande jaren stelt de gemeente Harderwijk ook in 2027 verschillende subsidies beschikbaar voor inwoners en bedrijven om te verduurzamen. 

• De subsidie klimaatadaptieve voorzieningen, helpt inwoners en bedrijven bij het treffen van voorzieningen op privaat terrein die helpen de effecten van de klimaatverandering te beperken. Denk hierbij aan groendak, waterbuffer of het planten van een boom.
• Woningeigenaren van een slecht geïsoleerde woning met een WOZ-waarde tot € 429.300 (peildatum 1 januari 2022), kunnen in aanmerking komen voor de subsidie lokale aanpak isoleren. Deze subsidie kan ook aangevraagd worden door eigenaren die niet door een bedrijf, maar zelf de isolatie willen aanbrengen.
• Om schoolpleinen te vergroenen, is er voor scholen de subsidie groene schoolpleinen beschikbaar zolang het subsidieplafond nog niet is bereikt.

Waar mogelijk worden duurzaamheidsmaatregelen meegenomen bij werkzaamheden in de openbare ruimte. In 2027 gaan we verder met het vergroenen van pleinen en straten en is de inzet om wanneer mogelijk de werkzaamheden emissieloos uit te voeren.

Het Schone Lucht Akkoord bestaat uit een groot aantal maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. De gemeente Harderwijk is een inspanningsverplichting aangegaan door het Schone Lucht Akkoord te ondertekenen. Niet alle maatregelen zijn voor ons van toepassing, bijvoorbeeld omdat bepaalde activiteiten niet plaatsvinden op het grondgebied van de gemeente Harderwijk. We zetten structureel in op het verbeteren van de luchtkwaliteit in de gemeente Harderwijk aan de hand van het Schone Lucht Akkoord. Waar nodig doen wij dat samen met de ODVeluwe waar wij de advisering over luchtkwaliteit hebben ondergebracht.

In 2027 gaan we verder met het opstellen van het onderdeel Energie van het omgevingsprogramma Bouw en Infrastructuur (programma Energie). Omdat het verplichte warmteprogramma een onderdeel is van het programma Energie, wordt uiterlijk eind 2027 het programma vastgesteld door het college van B&W.  Het programma Energie geeft duidelijkheid hoe de gemeente Harderwijk de komende jaren werkt  aan het langer termijn doel, een klimaatneutraal en aardgasvrij Harderwijk in 2050.